Светлый фон

9 Petersen J. Garnie gârdsanleg i Rogaland. 1—11. Bd. Oslo, 1933, 1936; idem. Bosetningen i Rogaland i folkevandringstiden. «Viking», XV111, Bd. Oslo, 1954; Hagen A. Studier i jernalderens gârdssamfunn, «Universitetets oldsaksamlings skrifter», IV. Bd. Oslo, 1953; idem. The Norwegian Iron Age Farm. — «Universitetet i Bergen. Arbok 1955. Historisk-antikvarisk rekke». Bergen, 1956; Moderop 0.1. Gard og gardssamfunn i eldre jernalder. — «Stavanger Museum. Ârbok», 1957; Hougen B. Fra seter til gârd. Oslo, 1947; idem. Gârd och by under järnâlder. - «Тог», vol. X, 1964; Данные топонимики обобщены в кн.; Olsen Μ. Ættegard og helligdom. Oslo, 1926. Cp. idem. Norge-Stedsnavn. — «Nordisk kultur», V, 1939.

10 Holmsen A. Norges historie, Bd. 1. Oslo, 1939 (2 utg. 1949, 3 utg. 1961, 1964, 1971).

11 Holmsen A. Problemer i norske jordeiendomshistorie. — H. T, 34. bd. 3. h. Oslo, 1947, s. 229. Очень немного места отведено анализу земельной собственности и в кн.: Helle К. Norge blir en stat 1130—1319. Bergen — Oslo — Tromso, 1974, s. 154 f. Новый обзор истории Норвегии (Norges historie, bd 1—3, Oslo, 1976, период до 1319 г.; все издание рассчитано на 15 томов), к сожалению, не был мне доступен к моменту завершения работы над монографией.

12 См. ниже, с. 143 сл.

13 Анонимный автор первой на латинском языке истории Норвегии отмечал существование в ней трех зон поселений: «...prima, quae maxima et maritima est; secunda mediterranea quae et montana dicitur; tertia silvestris, quae Finnis inhabitatur, sed non aratur» (Historia Norwegiae. «Monumenta historica Norvegiae. Latinske kildeskrifter til Norges historie i middelalderen», udg. ved G. Storm. Kristiania, 1880, s. 73). Любопытно, что Адам Бременский не знал об этих региональных различиях и всю Норвегию изображал как крайне суровую в климатическом отношении, бедную и бесплодную страну, пригодную лишь для скотоводства (Adam von Bremen. Hamburgische Kirchcngeschichte. Hrsg, von B. Schmeidler. Hannover und Leipzig, 1917, Lib. IV, кар. XXXI, XXX11). Cp. Weibull L. Nordisk historia, 1, s. 129, ff («Geo-etnografiska inskott och tankclinjer hos Adam av Bremen»),

14 На наличие вышедшего из употребления материала в записях шведского права указывает Ф. Дувринг в рецензии на книгу Э. Лённрота Statsmakt och statsfinans i det medeltida Sverige (1940). — H. T., ârg. 73, h. 4. Stockholm, 1953, s. 391.

15 Подробнее см.: Гуревич A.Я. Большая семья в Северо-Западной Норвегии в раннее средневековье. - «Средние века», VIII, 1956; он же. Архаические формы землевладения в Юго-Западной Норвегии в VIII—X вв. — «Уч. зап. Калининского пединститута», т. 26, Калинин. 1962.