Светлый фон

38 D. Grodzynski. Par la bouche de l'empereur // J.-P. Vernant, éd., Divination et Rationalité. Paris, 1974.

39 Origène. Contre Celce. Éd. et trad. Paris, Les Belles Lettres, p. 197.

40 «Et maior paene vis hominum ex visionibus Deum discunt».

41 Cyprien. Ép. IX PL 4, 253: «Castigare nos itaque divina censura nec noctibus desinit nec diebus. Praeter nocturnas enim visiones, per dies quoque impletur apud nos Spiritu Sanctopuerorum innocens aetas, quae in ecstasi videt oculis et audit et loquitur de quibus nos Dominus monere et instruere dignatur».

42 Passio Sanctarum Perpetuae et Felicitatis (texte latin et grec), éd. C.Van Beek. Nimègue, 1936.

43 См.: Le Goff. La Naissance du Purgatoire. Paris, Gallimard, 1982.

44 L. Robert. Une vision de Perpétue martyre à Carthage en 203 // Comptes rendus de l'Académie des inscriptions et belles-lettres (séance du 7 mai 1982). Paris, 1983, pp. 227-276.

45 «Hae visiones insigniores ipsorum martyrum beatissimorum Saturi et Perpetuae, quas ipsi conscripserunt» (éd. Van Beek, p. 34).

381

46 О монтанизме можно прочесть в работе: P. Labriolle. La crise montaniste. Paris, 1913.

47 Tertullien. De anima, éd. J.H. Waszing. Amsterdam, 1946, с прекрасным комментарием. О Тертуллиане см.: J.C. Fredouille. Tertullien et la conversion de la culture antique. Paris, 1972.

48 Tenemur hic de somniis quoque Christianam sententiam expromere, ut de accidentibus somni et non modicis iactationibus animae, quam ediximus negotiosam et exercitam semper ex perpetuitate motationis, quod divinitatis et immortalitatis est ratio. Igitur cum quies corporibus evenit, quorum solacium proprium est, vacans illa a solacio alieno non quiescit et, si caret opera membrorum corporalium, suis utitur (Здесь нам необходимо объяснить христианское учение о сновидениях, рождающихся из побочных проявлений («акциденций») сна и важных побуждений души, коя, как мы сказали, постоянно пребывает в хлопотах и заботах по причине ее вечного движения, ибо она обладает божественным характером и бессмертна. Следовательно, когда тело обретает необходимый для поддержания сил покой, душа лишается поддержки тела, ибо ей не требуется ни сон, ни отдых; лишившись работы тела, она производит ту работу, коя ей свойственна) (О душе, XLV).

49 Известно, что, по мнению Тертуллиана, в Аду в период ожидания (interim) одни души страждут в мучениях (supplicia), a другие наслаждаются утешением (refrigeria); это доказывает евангельская притча о Лазаре и злом богаче. См.: J. Le Goff. La Naissance du Purgatoire, pp. 65—66, 70—74.