Iела, ша волччу бертал а воьжна, шабаршца лаьтте къамел дан вуьйлира:

– Со вина сан нана, со кхиийна сан да, тхан цIийца хьандина даймехкан латта! ХIинца кхозлагIа букъ туху-кх ас хьуна, хIинца кхозлагIа воьду-кх со хьуна чохь са а дитина. Амма со йухавоьрзур ву, Iожалла ца хилахь. Йухавоьрзур ву, дийна ца верзахь, велла а. Хьан кийрахь бен карор бац суна синтем. Нагахь вайна йуха ган ца доьгIнехь, марша Iойла шу, хьомсара латта, хьаннаш, лаьмнаш, ас декъаза бералла текхна меттигаш!

ТIаккха, схьаэцна, цхьа буй латта шен чоин бустамийн газар чу а доьхкина, хьала а гIеттина, кхин цкъа гонаха бIаьрг а тоьхна, чоин ши тIам доьхкарх а боьллина, хьалхахьа дIаволавелира.

ДIаса а ца хьоьжуш, чехка воьдура иза, саца а ца соцуш, наггахь шен гира пIаьлдиг а нисбеш. Ша Сибрехара цIа вoгIyш, Iаьнан оцу шийлачу буса цо йуьрта беана пIаьлдиг.

Некъ хьуьнах булучохь саца а сецна, кхин цкъа а регIа бIаьрг а тоьхна, волавелла къайлавелира иза.

Попан буьхьа тIехь Iен маккхал, дIacа а хьаьжна, шозза-кхузза сингаттаме мохь а тоьхна, гIеттина хьалайаьлла, хьаннашна тIехула хьийзайелира.

ЦIеххьана баьллачу чехкачу махо тахкийра къена хьун. Цо идо диттийн можа гIаш, хIаваэхь керчаш лаьтта а оьгий, оьрнаш чуй, коьллаш кIеллий лелхаш, соьцура.

Стигалахь цIеххьана Iаьржа мархаш гулйелира. Геннахь масазза а ткъес къегира. Дуьне къардан санна, къевкъира стигал. Лаьтта эга доьллачу догIанан даккхийчу тIадамаша новкъахь чан гIаттийра.

Оцу сохьта хийцаделла, дIахIоьттира Iалам.

Ткъа Iела дIавоьдура. Цунна тIехула, махо сеттош, вовшех хьекхош, цIийзаш, тийжаш, техкара къена хьун. Йуьхь-дуьхьал деттара догIанан дарц. ТIаьхь-тIаьхьа хотто дIалоьцура когаш. Амма цо болар ца лагIдора. Махо ловзадора башлакхан тIемаш. Мотталора, иза Iаламан ницкъо айъина вуьгу.

ДуьхьалхIуьттура тIеман йалхитта шеран буьрса денош. Лерехь декара Аьрзун весетан дешнаш. Цо ша дIaкхойкхуш санна, хетара…

3

Ши бутт баьллера Iела цIера ваьлла. Атталла хабар а дац. Вахана aгIo а хаац. Хонкара вахана бахар бен. Синтем байна хьийзара Iусман. Масех шо хьалха ду, тхох хьо къасто ницкъ кху дуьненахь бац бохуш, ден кара корта а биллина, Iусман вилхина. Ма атта дара тохара, иза вевзина а, гина а воцуш, дуьненахь воцург а лерина Iаш. Иза-м да хилла а ца Iарий цуьнан… Оцу йуьртарчу, Яьссин тогIеца болчу берриг нахана санна, цунна-м иза шен баьчча хетарий. Ша цхьана баттахь хьелур ву, амма йухавогIур ву, шена тIаьхьа ма гIерта аьлла, вахана. ХIетте а сингаттамо эккхийна вигна Iусман, цунах хилларг хааре дог дохуш, Соьлжа-ГIалахула, БуритIахула кхирстира. Вац цуьнан къена дада, лар а йац. Шена тIаьхьавар цо мел дихкинехь а, Гуьржех ваха сацам хилира Iycманан. ГIур а ву, дада карор а ву, иза воцуш цIа а вогIур вац, кхин цкъа а цунах ца къастархьама.