Батьяновс шена тIекхайкхира ХортIин Асхьад.

– Чехкка Гати-Юьрта а гIой, отряд цига дIакхачале, йуьртара берриг божарий со тIеэца кечбе.

– ЛадугIуш ву, хьан оьздалла!

– Цхьана a стaгexь герз а ма хуьлийла. Нагахь мичча бахьаница дуьхьал ца вогIуш стаг висахь, цунна уггар луьра таІзар дийр дуйла а хаийта. Йахийта!

Iамаза цхьана кога тIехь а хьаьвзина, ведда вахана, шен говра а кхоссавелла, Гати-Юьртехьа дIахаьхкира Асхьада.

Яьссин йистонца хьалайолайелла отряд, цхьа сахьт даьлча, Гати-Юьрта кхечира. Эвла йиcтeхь тоба а йина лаьттара ах бIe гергга стаг. Тобанна йукъахь вара Батьяновна вевза йуьртда ХортIа а, векъана хьаьжо а, таро йолчех кхин масех стаг а.

Говр човхийна, тобанна тIе а вахана, мохь тоьххана маршалла a xaьттина, Асхьадна тIевирзира полковник.

– Нах кIезиг хIунда баьхкина суна дуьхьал?

– Бевдда, хьуьнха бахана уьш, хьан оьздалла…

– XIунда?

– Эскар догIу аьлла хезча, кхерабелла…

Кхеравелла Асхьад а витина, нахе вистхилира Батьянов:

– Шун нах бевдда хьуьнха бахана, боху. Тхох кхерабелла. Салтех кхера эшац хьаналчарна. Кхера безарш паччахьний, Ieдалний дуьхьалбевлла зуламхой бу. Амма царна а гечдийр ду, шаьш лелийначунна дохко а бевлла, Iедална тIебагIаxь. Ткъа шу ма кхера. Суна хезна, дуккха а адамаш хьуьнхахь къайладевлла бохуш. Царна йукъахь шун гергaрниш а хир бу. ТIaьхьа а довлий, цIа балабе уьш. Нагахь вай аьлларг цара ца до-кх, тIаьхьа дохкобевр бу уьш.

ХІeтта схьакхаьчна, нийсса аьлча, Асхьадан геланчаша валийна МIaьчиг, дегаза ког боккхуш веана, тобанна йукъахь лекхо нах а къастийна, царна тIехьа сeцира. Амма шел веха стаг йуьртахь воцу МІaьчиг цхьа корта лекха вара массарел а. Полковнике а, эпсаршка а къайллах бIаьрг тоьхна, шен дуткъа, деха хебаршка ихна лаг йакъайеллачу белшаш чу а оьзна, дIатийра иза. Иштачу меттехь хьалхацагIертар гIоле хетара цунна.

Дикка мотт лебира полковнико, MIaьчиг цхьана а дашах ца кхеташ. ТIаккха Асхьада гочдира цуьнан къамел. XIинца цхьамма цунна жоп луш къамел дан дезара. МIaьчига къайлах бIaьрг туьйхира тобанна хьалха лаьттачу нехан воpтaнaшка. ХортIин cтoмма ворта хеббера. Товсолта-Хьаьжин букъ, IаддаргIа санна, сеттинера.

Цхьана хIуманна бехкалвaхнa ХортIа йерстинчу вoртанна тIе хьацар а тоьхна лаьттара. Ша вистхила бIo а ца боьлла, дехаре Товсолта-Хьаьже дIахьаьжира иза.

Букъ а нисбина, йайн йовхарш туьйхира Товсолта-Хьаьжас. ТIаккха, Iаьрбийн маттахь масех дош далош, йуха иза нохчийн маттахь гочдеш, къамел долийра цо. Товсолта-Хьаьжас дийцинчух МIaьчиган коьрто схьалаьцнарг – паччахь а, цуьнан хьаькамаш а Делан лаамца лелаш хилар, адам шен лакхарчунна муьтIахь хила дезар а Дала массарна а тIедожийна декхар хилар дара. Иза молланаша дуьйцу дукха хезнера МІaьчигна. Цунна шена а хуур дара и хьехам бан. Бакъду, цхьа ткъех шо хьалха, МIaьчиг жима стаг волчу хенахь, кхин дуьйцура молланаша. Бусалба паччахьашший, бусалба Iедаллий бен Делера дац, царний бен бусалба стаг муьтIахь хила ца веза, ткъа керстанна кIел сецначу стеган дуьнене а, эхaрте а даха дог дац бохуш. Кху тIаьххьарчу хенахь МIaьчиг ца кхета хийцамаш хиллера. Йа хIара кeрста паччахь а, цуьнан хьаькамаш а бусалбанаш хиллера а, хаац, йа xIaрa нoxчийн молланаш кeрста дине бирзинера а, хаац. Доцца аьлча, бертабахана-кх хIорш.