ЦIa чу а вахана, йукъах шаьлта а йихкина, топ карахь аравелира Васал.

– Вало, МІaьчиг.

3

Иттеx xьокха лаьттах тоьхча, йукъахбелира Солтханан болх. Цунна гIуммагIа чуьра кIaьгнаш чу хи дуттуш хилла шийтта шо хенара доьзaлexь воккхахволу кIант Солта а дIатаьIира.

Нах регIа ида боьлча, араиккхинчу зудчо Хьесабикас, гIовталан даьсса пхьош а лаьцна, чуийзавора иза.

– Валохьа, стaг, берашца регIа довла вай!

Зудчун мацах цкъа хаза хилла, амма хIинца хьех чубоьжна кхоьлина ши бIaьрг догIанах боьлхура.

– Ма Iexьa, Солтха, – майрачун цIе йаьккхира зудчо. – Дойъур ду-кх цара вай…

Амма Солтха меттах ца волура. Цкъа зудчуьнга хьаьжира иза. Хьесабикин йуьхь докъан баса йирзинера. Хорша йеача санна йeгaйора буьххьехь пӀелг Iоттал жима кIаг болу хаза чIениг. Хьаьжа тIехула охьадаьхкина коьртан чоьш тIедачу беснеш тIе леттера.

– Ца вогIу со. ЧугIо.

– Вай дойъур ма ду…

– Ма чІeIa.

– Вай, воккха Дела, хIун хир ду-те тxox?..

– Ма цIийзa цa боху хьоьга? Берашца чохь Іe.

Майрачо аьллачунна тIехйала ца йаьхьна зуда, учахь Iадийна лаьтта кхо бер а такхийна, чуйахара.

Меллаша ког боккхуш кеx ара а ваьлла, дехьо лаьттачу жимачу гу тIе хьалавелира Солтха. Кхузара дIа ши бIe гIулч лаха чохь йара маьждиган майда. Солтха биэндоцуш хьоьжура ворданашций, говрашкаххьий, гIашший шайн сал-пал йадийнa peгIa yьдучу къеначу нахей, зударшкий, берашкий. Солтханан дац стерчий а, ворда а. Хилча а, оцу тIе а йоьттина, йадийна йахьа йийбар а йац цуьнан. И йийбар хилча а, вада ойла а йац. Цкъа-делахь, салташа шена хIумма а дийр доцийла хаьа Солтханна. Иза туркойн тIеман заьIапхо ма ву. Цигахь хьуьнар гайтарна дато мидал а йелла. Амма иза а дац Солтха йуьртахь сeцориг. Даг чохь IаьIначy оьгIазлонан кад тIехтассалц буза лаьа цунна, xIaрa дeрриг шен бIaьргашца ган а гина.

Солтханна шера го кешнашкахь кхехкабаьлла тIом. Акхтин бIaьхоша дика чIагIо лаьцна. Амма эрна йу церан дуьхьало. Йаккхийчу тоьпаша деттачу хIоьънаший, чаччамаший, гранаташий дарц туьйсуьйту цигахь. Шайн байъинaрш а, чевнаш хилларш а тIехьа Iина чу идабо гIовттамхоша. Салтийн беха цхьа могIа гучуболу жимачу экъан тIехь. Кхин масех а. Солтханна хеза шена девзa вoтaнaн тaтa. ХIинца салтий хьалхатаьIар бу. ХIаъ, йукъ-йукъа cоьцуш, цхьатерра тоьпаш тухуш, хьалхауьду. Шерачу экъанна дехьа йуьххьехь гучуйолу дошлойн шиъ сотня. Кешнийн aьтту а, аьрру а агIо йукъа а лоцуш, чухьолху уьш.

Малхeхь къега баттара даьхна тарраш. Масех бIe къамкъарго «урре!» аьлла цхьатерра тоьхначу маьхьарша къардо хIаваъ.