– Гэта мой стары камрад па Кіеву.

Цэлых дваццаць чатыры гадзіны заставаўся Швейк адзін, апрача тых хвілін, калі яму прыносілі паесці.

Уначы ён пераканаўся, што рускі шынель цяплейшы і большы за аўстрыйскі і што няма нічога непрыемнага ў тым, калі мыш абнюхвае вуха соннага чалавека. Швейку гэта здавалася пяшчотным шэптам, які на золку перапынілі канвойныя, што прыйшлі па яго.

Потым Швейк ніяк не мог вызначыць, што гэта быў ^за суд, куды яго прывалаклі ў тую сумную раніцу. Але што суд быў вайсковы, у тым ніякага сумнення не было. У ім засядалі нават нейкі генерал, потым былі яшчэ палкоўнік, маёр, падпаручнік, паручнік, пісар і якісьці пехацінец, які, уласна кажучы, нічога не рабіў, толькі прыкурваў іншым сігарэты.

Шмат Швейка не пыталі. Крыху большую цікавасць, чым іншыя, праявіў ды Швейка маёр, які гаварыў па-чэшску.

– Вы здрадзілі пану імператару! – зароў~ ён на Швейка.

– Ежыш Марыя! Калі? – усклікнуў Швейк. – Гэта каб я здрадзіў нашаму імператару, нашаму найсвятлейшаму манарху, за якога я столькі адпакутаваў?!

– Кіньце гэтую бязглуздзіцу! – крыкнуў маёр.

– Асмелюся далажыць, пан маёр, здрада пану імператару – гэта не бязглуздзіца. Мы – людзі службовыя, прысягалі пану імператару на вернасць і прысягу гэтую, як спявалі ў тэатры, я нібы верны муж выканаў*.

– Вось, – сказаў маёр, – вось тут доказы вашай віны, тут праўда, – ён паказаў на вялікі стос папер.

Асноўны матэрыял суду даў чалавек, якога падсадзілі да Швейка.

– Вы яшчэ і цяпер не жадаеце прызнацца? – спытаў маёр. – Вы ж самі пацвердзілі, што, будучы аўстрыйскім вайскоўцам, добраахвотна пераапрануліся ў рускую форму. Пытаю вас апошні раз: вас да гэтага хто-небудзь прымушаў?

– Я зрабіў гэта без усякага прымусу.

– Добраахвотна?

– Добраахвотна.

– Без націску?

– Без націску.

– Вы разумееце, што вы прапалі?

– Разумею; у Дзевяноста першым палку мяне, канечне, ужо шукаюць, але, дазвольце мне, пан маёр, зрабіць невялічкую заўвагу аб тым, як людзі добраахвотна пераапранаюцца ў чужое ўбранне. У тысяча дзевяцьсот восьмым годзе недзе ў ліпені пераплётчык Божацех з Пршычнай вуліцы ў Празе купаўся ў старым рукаве ракі Бероўнкі. Адзенне ён павесіў на вербачкі і надта ўсцешыўся, калі потым у ваду ўлез яшчэ адзін пан. Слова за слова, сваволілі, пырскаліся, ныралі да самага вечара. Потым гэты незнаёмец вылез з вады першы, нібыта яму час вячэраць. Пан Божацех яшчэ на хвіліну застаўся пасядзець у вадзе, а калі пайшоў апранацца да вербачак, дык замест сваёй адзежы знайшоў басяцкія лахманы і запіску: «Доўга я разважаў: браць – не браць, бо мы так хораша весяліліся ў вадзе, дык я сарваў рамонак, і апошні адарваны пялёстак вырашыў: браць! А таму я абмяняўся з вамі шмоткамі. Не бойцеся апранаць іх: яны ачышчаны ад вошай тыдзень таму назад у каталажцы ў Добржышы.