– Ты таксама татарын?

Той зразумеў слова «татарын» і пакруціў галавой:

– Татарын нэт, чаркес, секім башка.

Швейку ўвогуле пашчасціла, што ён апынуўся ў грамадзе прадстаўнікоў розных усходніх народаў. У эшалоне ехалі татары, грузіны, асеціны, чаркесы, мардвіны і калмыкі. А няшчасце было ў тым, што Швейк ні з кім не мог дамовіцца. У этапнай управе іх перапісалі, што было вельмі цяжка, бо ніхто з трохсот палонных не разумеў той рускай мовы, на якой гаварыў фельдфебель-пісар, што сядзеў за сталом. Некалі ён заявіў, што ведае па-руску, і цяпер ва Усходняй Галіцыі выступаў у ролі перакладчыка, карыстаючыся ламанай славацкай мовай, якую сяк-так асвоіў, калі ад венскай фірмы прадаваў у Славакіі абразкі св. Стэфана, крапільніцы і ружанцы.

Але з гэтымі дзіўнымі тыпамі ён ніяк не мог дамовіцца і разгубіўся. Выйшаўшы з канцылярыі, ён загалёкаў у натоўп палонных: «Wer kann deutsch sprechen?»

З натоўпу выступіў Швейк і з радасным тварам кінуўся да пісара, які загадаў яму накіравацца за ім у канцылярыю.

Пісар сеў за паперы, за стос бланкаў, куды запісваліся прозвішча, паходжанне і падданства палоннага, і тут пачалася забаўная размова па-нямецку:

– Ты яўрэй, так? – спытаў ён Швейка. Швейк пакруціў галавой.

– Не пярэч! – упэўнена працягваў пісар-перакладчык. – Кожны з вас, палонных, хто ўмее па-нямецку, быў яўрэем – і годзе! Як тваё прозвішча? Швейх? Вось бачыш, чаго ж ты ўпіваешся, калі ў цябе такое яўрэйскае прозвішча? У нас ты не мусіш баяцца: можаш у гэтым прызнацца спакойна. У нас у Аўстрыі яўрэйскіх пагромаў не робяць. Адкуль ты? Ага, Прага, ведаю, ведаю, гэта каля Варшавы*. Тыдзень назад у мяне ўжо былі два яўрэі з Прагі, з-пад Варшавы. А нумар твайго палка? Дзевяноста першы?

Пісар узяў вайсковы даведнік, пагартаў: «Дзевяноста першы полк – эрыванскі, Каўказ, кадравы склад – у Тыфлісе, глядзі ты, як мы ўсё ведаем!»

Швейк сапраўды здзіўляўся, а пісар з усёй сур’ёзнасцю працягваў, падаючы Швейку сваю напалову недакураную сігарэту:

– Гэты тытунь лепшы за вашу махру. Я тут, жыдочак, найвышэйшае начальства. Калі я што скажу, дык усё мусіць калаціцца і хавацца. У нас у войску не такая дысцыпліна, як у вас. Ваш цар – падонак, а наш – галава! Я табе зараз нешта пакажу, каб ты ведаў, якая ў нас дысцыпліна.

Ён расчыніў дзверы ў суседні пакой і крыкнуў: «Ганс Лефлер!»

– Hier!» – пачулася ў адказ, і ўвайшоў валлекаваты штырыец з плаксівым тварам крэтына. У этапнай управе ён быў хлопчыкам ва пабягушках.

– Ганс Лефлер! – загадаў пісар. – Вазьмі маю люльку, сунь яе ў зубы, як сабака носіць, і поўзай ва карачках вакол стала, пакуль я не скажу «Halt!» Пры гэтым ты мусіш гаўкаць, але так, каб люлька не выпала з рота, іначай загадаю цябе звязаць.