Светлый фон

556 Стало быть, обращаясь далее к этим «метафизическим» предметам, я вполне осознаю, что действую в мире образов и что ни одно из моих рассуждений не затрагивает сущности непостижимого. Мне слишком хорошо известно, сколь ограничено наше восприятие, не говоря уже о скудости и бедности нашего языка, чтобы я смел думать, будто мои соображения могут принципиально отличаться от веры дикаря в зайца или змею как в бога-хранителя. Но, пусть весь мир наших религиозных представлений состоит из антропоморфных образов, которые не выдерживают рациональной критики, все же не следует забывать о том, что эти образы восходят к нуминозным архетипам, то есть к эмоциональной основе, неуязвимой для критического разума. Мы имеем тут дело с психическими фактами, которые можно только игнорировать, но нельзя опровергнуть доводами. Совершенно справедливо Тертуллиан в своем сочинении «De testimonio anumae»

(«О свидетельстве души») призывал в свидетели душу:

«Haec testimonia animae quanto vera tanto simplicia, quanto simplicia tanto vulgaria, quanto vulgaria tanto communia, quanto communia tanto naturalia, quanto naturalia tanto divina. Non puto cuiquam frivola et ridicula videri posse, si recogitet naturae maiestatem, ex qua censetur auctoritas animae. Quantum dederis magistrae, tantum adiudicabis discipulae. Magistra natura, anima discipula est. Quicquid aut illa edocuit aut ista perdidicit, a deo traditum est, magistro scilicet ipsius magistrae. Quid anima possit de principali institutore praesumere, in te est aestimare de ea quae in te est. Senti illam quae ut sentias efficit. Recogita in praesagiis vatem, in ominibus augurem, in eventibus prospicem. Mirum, si a deo data novit homini divinare? Tam mirum, si eum, a quo data est, novit?»[675]

«Haec testimonia animae quanto vera tanto simplicia, quanto simplicia tanto vulgaria, quanto vulgaria tanto communia, quanto communia tanto naturalia, quanto naturalia tanto divina. Non puto cuiquam frivola et ridicula videri posse, si recogitet naturae maiestatem, ex qua censetur auctoritas animae. Quantum dederis magistrae, tantum adiudicabis discipulae. Magistra natura, anima discipula est. Quicquid aut illa edocuit aut ista perdidicit, a deo traditum est, magistro scilicet ipsius magistrae. Quid anima possit de principali institutore praesumere, in te est aestimare de ea quae in te est. Senti illam quae ut sentias efficit. Recogita in praesagiis vatem, in ominibus augurem, in eventibus prospicem. Mirum, si a deo data novit homini divinare? Tam mirum, si eum, a quo data est, novit?»[675]