Пасля гэтага яму і прысвоілі званне фельдмаршала.

– Што і гаварыць, Італія – цудоўная краіна, – сказаў і сваё слова кухар Юрайда. – Я быў неяк у Венецыі і ведаю, што італьянец кожнага называе свіннёй. Калі ён раззлуецца, то ў яго кожны «porco maladetto». I nana рымскі ў яго «porco» і «madonna mia е рогсо» «рага е рогсо».

Старшы пісар Ванак, насупраць, з вялікай сімпатыяй выказаўся аб Італіі. Ён у Кралупах у сваёй аптэкарскай краме вырабляў лімонныя сіропы, якія робяцца звычайна з гнілых лімонаў, а самыя гнілыя і самыя танныя ён заўсёды купляў у Італіі. Цяпер канец пастаўкам лімонаў з Італіі ў Кралупы.

Балоўн тым часам напружана аб нечым думаў і, нарэшце, са страхам у голасе звярнуўся да Ванака:

– Прабачце, пан старшы пісар, як вы думаеце, нам з-за вайны з Італіяй знізяць пайкі?

– Як піць даць, – адказаў Ванак.

– Ежыш Марыя! – усклікнуў Балоўн, схіліўшы галаву ў далоні, і заціх у кутку.

Так у гэтым вагоне закончыліся дэбаты аб Італіі.

Размова ў штабным вагоне аб новай сітуацыі, якая стварылася пасля ўступлення Італіі ў вайну, была б даволі нуднай з-за адсутнасці там славутага ваеннага тэарэтыка кадэта Біглера, калі б яго не замяніў паручнік Дуб.

Паручнік Дуб у цывільным жыцці быў выкладчыкам чэшскай мовы і ўжо тады, дзе толькі было можна, стараўся выказаць сваю лаяльнасць. Напрыклад, у сёмым класе вучням прапаноўвалася тэма для сачынення: «Імператар Франц-Іосіф I, апякун навук і мастацтва».

Ён вельмі дбаў аб тым, каб усе яго вучні ў дзень нараджэння імператара і ў іншыя імператарскія ўрачыстыя дні натхнёна спявалі аўстрыйскі гімн. У кампаніях яго не любілі, бо вядома было, што ён даносіць ва сваіх калег. У горадзе, дзе выкладаў Дуб, ён уваходзіў у тройку найбуйнейшых ідыётаў і аслоў разам з акруговым начальнікам і дырэктарам гімназіі. У гэтым вузкім коле ён навучыўся разважаць аб палітыцы ў рамках, дазволеных у аўстра-венгерскай манархіі. Цяпер ён выкладаў свае думкі тонам закаснелага выкладчыка гімназіі:

– Увогуле, мяне ніколькі не здзівіла выступленне Італіі. Я чакаў гэтага яшчэ тры месяцы назад. Пасля сваёй пераможнай вайны з Турцыяй з-за Трыпалі Італія вельмі заганарылася. Апрача таго, яна занадта моцна спадзяецца на свой флот і на настроі насельніцтва нашых прыморскіх абласцей і ў паўднёвым Ціролі. Я добра памятаю, як гады два таму назад я ў размове з панам акруговым начальнікам заявіў, што Італія – гэта было, значыцца, у час Балканскай вайны, а дакладней – у час аферы нашага консула Прохазкі – чакае толькі зручнага моманту, каб вераломна напасці на нас. А цяпер мы гэта і маем! – крыкнуў ён, як быццам усе з ім спрачаліся, хаця кадравыя афіцэры, прысутныя пры яго прамове, моўчкі марылі аб тым, каб гэты цывільны балбатун згінуў да ўсіх д’яблаў. – Праўда, – працягваў ён крыху спакайнейшым тонам, – у большасці выпадкаў, нават у школьных сачыненнях, мы забывалі пра нашы ранейшыя адносіны з Італіяй, забывалі пра вялікія дні перамог нашага слаўнага войска, напрыклад, у тысяча восемсот сорак восьмым годзе і ў тысяча восемсот шэсцьдзесят шостым, пра якія гаворыцца ў сённяшніх загадах па брыгадзе. Аднак, што да мяне, то я заўсёды сумленна выконваў свой абавязак і яшчэ да заканчэння навучальнага года, амаль у самым пачатку вайны задаў сваім вучням сачыненне на тэму «Нашы героі ў Італіі ад Вічэнцы да Кустоцы, альбо…»